Tân Nho giáo/Neo-Confucianism/ Tống Nho/ Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

                                                     Tân Nho giáo/Neo-Confucianism

                                                     Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

(Xin đọc bài Đại Cương về Nho giáo để hiểu rõ hơn:https://trinhngoclinhussh.blogspot.com/2022/05/nho-giao-la-gigiao-nguyen.html 

    Tân Nho giáo (tiếng Trung: 宋明 理學; bính âm: Sòng-Míng lǐxué, thường được viết tắt là lixue 理學, nghĩa đen là "Trường phái nguyên lý") là một triết học đạo đức, luân lý và siêu hình của Trung Quốc chịu ảnh hưởng của Nho giáo, và có nguồn gốc từ Hán Vũ và Li Ao (772–841) trong triều đại nhà Đường, và trở nên nổi bật trong triều đại nhà Tống và nhà Minh dưới sự xây dựng của Zhu Xi ( Chu hy). Sau cuộc chinh phục của người Mông Cổ đối với Trung Quốc vào thế kỷ thứ mười ba, các học giả và quan chức Trung Quốc đã khôi phục và bảo tồn tân Nho giáo như một cách để bảo vệ di sản văn hóa của Trung Quốc. (Taylor, Jay (2011). The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China. Harvard University Press. p. 13.)

Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

 

 Tân Nho giáo có thể là một nỗ lực để tạo ra một hình thức Nho giáo hợp lý và thế tục hơn bằng cách bác bỏ các yếu tố mê tín và huyền bí của Đạo giáo và Phật giáo đã ảnh hưởng đến Nho giáo trong và sau thời nhà Hán. [2] Mặc dù các nhà tân Nho giáo chỉ trích Đạo giáo và Phật giáo, nhưng cả hai đã có ảnh hưởng đến triết học, và các nhà tân Nho giáo đã vay mượn các thuật ngữ và khái niệm. Tuy nhiên, không giống như Phật giáo và Đạo gia, những người coi siêu hình học là chất xúc tác cho sự phát triển tâm linh, giác ngộ tôn giáo và trường sinh bất tử, các nhà tân Nho gia sử dụng siêu hình học như một hướng dẫn để phát triển một triết lý đạo đức duy lý (rationalist ethical philosophy). (Blocker, H. Gene; Starling, Christopher L. (2001). Japanese Philosophy. SUNY Press. p. 64.)

     NGUỒN GỐC 

Tân Nho giáo có nguồn gốc từ thời nhà Đường; các học giả Nho giáo Han Yu và Li Ao được coi là tiền thân của các nhà Nho tân thời nhà Tống. Nhà triết học thời Tống Zhou Dunyi - Chu Đôn Di (1017–1073) được coi là "người tiên phong" thực sự đầu tiên của tân Nho giáo, sử dụng siêu hình Đạo giáo làm khuôn khổ cho triết lý đạo đức của mình. [Tân Nho giáo vừa là sự hồi sinh của Nho giáo cổ điển được cập nhật để phù hợp với các giá trị xã hội của triều đại nhà Tống, vừa là phản ứng trước những thách thức của triết học và tôn giáo Phật giáo và Đạo giáo xuất hiện dưới thời nhà Chu và nhà Hán.  Mặc dù những người theo chủ nghĩa tân Nho giáo đã phủ nhận siêu hình học Phật giáo, nhưng Tân Nho giáo đã vay mượn thuật ngữ và khái niệm Đạo giáo và Phật giáo. 

    Một trong những người khai sáng quan trọng nhất của tân Nho giáo là Zhu Xi (Chu Hy:1130–1200), những lời dạy của ông có ảnh hưởng đến mức chúng được tích hợp vào kỳ thi công chức từ khoảng năm 1314 cho đến năm 1905.  Ông là một nhà văn khá phong phú, duy trì và bảo vệ niềm tin Nho giáo của mình về sự hài hòa xã hội và ứng xử cá nhân đúng đắn. Một trong những người được nhớ đến nhất của ông là cuốn Family Rituals ( tạm dịch là Nghi thức gia đình), nơi ông đã đưa ra những lời khuyên chi tiết về cách tiến hành đám cưới, đám tang, nghi lễ trong gia đình và việc tôn kính tổ tiên. 

  Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

    Tư tưởng Phật giáo sớm thu hút ông, và ông bắt đầu tranh luận theo phong cách Nho giáo về việc tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức cao của Phật giáo. Ông cũng tin rằng điều quan trọng đối với các công việc thực tế là một người nên tham gia vào cả lĩnh vực học thuật và triết học, mặc dù các bài viết của ông tập trung nhiều hơn vào các vấn đề có ý nghĩa lý thuyết (trái ngược với thực tiễn). 

Người ta tin rằng ông đã viết nhiều bài luận cố gắng giải thích làm thế nào các ý tưởng của ông không phải là Phật giáo hay Đạo giáo và bao gồm một số bài tố cáo gay gắt về Phật giáo và Đạo giáo.

    Sau thời Tây Ninh (Xining) [zh] (1068–1077), Wang Yangming (Vương Dương Minh:1472–1529) thường được coi là nhà tư tưởng quan trọng nhất của Tân Nho giáo. Cách giải thích của Wang về Nho giáo đã phủ nhận thuyết nhị nguyên duy lý trong triết học chính thống của Zhu.

Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

     Có nhiều quan điểm cạnh tranh trong cộng đồng tân Nho giáo, nhưng nhìn chung, một hệ thống đã xuất hiện giống với tư tưởng của cả Phật giáo và Đạo giáo (Đạo gia) thời bấy giờ và một số ý tưởng được thể hiện trong Kinh Dịch (Book of Changes) cũng như các tư tưởng khác.; thuyết âm dương (yin yang theories) gắn với biểu tượng Thái Cực (Taijitu). Một mô-típ tân Nho giáo được nhiều người biết đến là những bức tranh vẽ Khổng Tử, Phật và Lão Tử đều uống cạn cùng một bình dấm,bức tranh gắn với khẩu hiệu "Tam giáo là một!"" (The three teachings are one!") hoặc Tam giáo đồng nguyên tại Việt Nam ta.

(Một mô-típ tân Nho giáo được nhiều người biết đến là những bức tranh vẽ Khổng Tử, Phật và Lão Tử đều uống cạn cùng một bình dấm, những bức tranh gắn với khẩu hiệu "Tam giáo là một!")

    Trong khi tân Nho giáo kết hợp các tư tưởng Phật giáo và Đạo giáo, nhiều nhà tân Nho giáo phản đối mạnh mẽ Phật giáo và Đạo giáo. Thật vậy, họ đã bác bỏ các tôn giáo Phật giáo và Đạo giáo. Một trong những bài luận nổi tiếng nhất của Han Yu (Hàn Dũ/韓愈: 768-824) tự là Thoái Chi đã giải thích về việc thờ cúng các thánh tích Phật giáo. Tuy nhiên, các tác phẩm tân Nho giáo đã điều chỉnh các tư tưởng và niềm tin của Phật giáo phù hợp với mối quan tâm của Nho giáo. Ở Trung Quốc, tân Nho giáo đã được chính thức công nhận từ sự phát triển của nó trong triều đại nhà Tống cho đến đầu thế kỷ 20, và các vùng đất "có liên quan" đến nhà Tống (Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản) đều chịu ảnh hưởng sâu sắc của tân Nho giáo trong hơn một nửa thiên niên kỷ.

(Tìm đọc các bài viết về Nho giáo Hàn Quốc trong mục Nho giáo: 

Bài 1:  Nho giáo Hàn Quốc;  Phần 1;  giới thiệu tổng quan về nguồn gốc hình thành

https://trinhngoclinhussh.blogspot.com/2022/05/nho-giao-han-quoc-phan-1-gioi-thieu.html

Bài 2: Nho giáo Hàn Quốc;Phần 2; Nho giáo Hàn Quốc thời kì Goryeo

 https://trinhngoclinhussh.blogspot.com/2022/05/nho-giao-han-quoc-phan-2-thoi-ki-goryeo.html

Tư tưởng Triết học

    Tân Nho giáo là một triết học xã hội và đạo đức sử dụng những ý tưởng siêu hình, một số vay mượn từ Đạo giáo, làm khuôn khổ của nó. Triết học có thể được đặc trưng là nhân văn và duy lý, với niềm tin rằng vũ trụ có thể được hiểu thông qua lý trí của con người, và con người tùy thuộc vào việc tạo ra mối quan hệ hài hòa giữa vũ trụ và cá nhân. 

    Chủ nghĩa duy lý của tân Nho giáo trái ngược với chủ nghĩa thần bí của Phật giáo Chân truyền thống (hay còn gọi là Phật giáo Đại Thừa/ các tài liệu phương Tây thì dùng Mahayana Buddhism) trước đây. Không giống như những người theo đạo Phật, những người theo trường phái tân Nho giáo tin rằng thực tại tồn tại và loài người có thể hiểu được, ngay cả khi những cách giải thích về thực tại hơi khác nhau tùy thuộc vào trường phái tân Nho giáo. 

    Nhưng tinh thần của chủ nghĩa duy lý Tân Nho giáo hoàn toàn trái ngược với tinh thần của chủ nghĩa thần bí Phật giáo (Buddhist Mysticism) . Trong khi Phật giáo nhấn mạnh vào tính không thực của sự vật, thì Tân Nho giáo lại nhấn mạnh đến tính thực tế của chúng. Phật giáo và Đạo giáo khẳng định rằng sự tồn tại đã ra khỏi, và quay trở lại, nó không tồn tại ( hơi trừu tượng chút...nguyên văn là "Buddhism and Taoism asserted that existence came out of, and returned to, non-existence"); Tân Nho giáo coi thực tại là sự nhận thức ra dần dần tính "Tối thượng vĩ đại" ( Neo-Confucianism regarded reality as a gradual realization of the Great Ultimate) ... Các Phật tử, và ở một mức độ nào đó, các Đạo sĩ cũng dựa vào thiền định và sự sáng suốt để đạt được lý trí tối cao; những người theo chủ nghĩa Tân Nho giáo đã chọn theo Lý trí.

Tầm quan trọng của Lý trong Tân Nho giáo đã khiến phong trào mang tên Trung Quốc, nghĩa đen là "Nghiên cứu về Lí". 

Tân Nho giáo là một truyền thống triết học không đồng nhất và thường được phân loại thành hai trường phái khác nhau. ( Các phần về các trường phái Tống Nho sẽ được upload sớm nhất có thể)

Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp

Tài liệu tham khảo:

Taylor, Jay (2011). The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China. Harvard University Press. p. 13.

• Chan, Wing-tsit. A Sourcebook of Chinese Philosophy. Princeton: Princeton University Press, 1963.
• Chan, Wing-tsit, trans. Instructions for Practical Living and Other Neo-Confucian Writings by Wang Yang-ming. New York: Columbia University Press, 1963.
• Chan, Wing-tsit (1946). China. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
• Craig, Edward (1998). Routledge Encyclopedia of Philosophy, Volume 7. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-07310-3.
• Daehwan, Noh. "The Eclectic Development of Neo-Confucianism and Statecraft from the 18th to the 19th Century". Korea Journal (Winter 2003).
• de Bary, William Theodore; Chaffee, John W., eds. (1989). Neo-Confucian Education: The Formative Stage. University of California Press. pp. 455–. ISBN 978-0-520-06393-8.
• de Bary, William Theodore; et al., eds. (2008). Sources of East Asian Tradition. New York: Columbia University Press. (Vol. 1 ISBN 978-0-231-14305-9) (Vol. 2 ISBN 978-0-231-14323-3)
• de Bary, William Theodore (1989). The Message of the Mind in Neo-Confucianism. New York: Columbia University Press. ISBN 0231068085.
• Ebrey, Patricia Buckley. Chinese Civilization: A Sourcebook. New York: Free, 1993. Print.
• Henderson, John B. (1998). The Construction of Orthodoxy and Heresy: Neo-Confucian, Islamic, Jewish, and Early Christian Patterns. Albany, NY: State University of New York Press. ISBN 9780791437599.
• Huang, Siu-chi (1999). Essentials of Neo-Confucianism: Eight Major Philosophers of the Song and Ming Periods. Westport: Greenwood Press.
• Levinson, David; Christensen, Karen, eds. (2002). Encyclopedia of Modern Asia. Vol. 4. Charles Scribner's Sons. pp. 302–307.
• Mair, Victor H., ed. (2001). The Columbia History of Chinese Literature. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-10984-9. (Amazon Kindle edition).
• Tu Weiming. Neo-Confucian Thought in Action: Wang Yang-ming’s Youth (1472–1509). Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1976.
• Tu Weiming. Confucian Thought: Selfhood as Creative Transformation. New York: State University of New York Press, 1985.  Trịnh Ngọc Linh Tổng hợp